horn;
huntsmans horn, French horn;
vessel or cup made of horn;
salient angle;
power, force;
glory, honour, praise;
* cupping-glass;
carob-bean;
retort;
— խողովակաւոր, tubulated -;
— ածել cf. Եղջերցեմ;
to puff one's self up with pride;
to threaten, to menace;
— ամբառնալ, բարձացուցանել զ—ս, համբառնալ ի բարձունս զ—ս, բարձրանալ եղջեր ամբարտաւանութեան, to lift up the horns, to become insolent, arrogant, proud, tyrannical;
to raise one's crest, to rebel;
փշրել զ—, խորտակել զ— ամբարտաւանութեան, to break the horns, to humble, to humiliate, to break down, to lower the pride;
— փրկութեան իմոյ, horn of my salvation;
reliance, support, strength, prop;
բարձր եղիցի — արդարոյ, the just small shall lift up his head;
the righteous shall be exalted.
ԵՂՋԻՒՐ կամ ԵՂՋԵՒՐ (որ նոյնպէս հնչի). κέρας cornu Զէն եւ զարդ գլխոյ ոմանց ի չորքոտանեաց՝ մանաւանդ եղին կամ եղջերուաց, արջառոց, խոյոց, ոսկրուտ պինդ քան զկճղակ. կոտոշ. .... ար. եբր. քէրն, քէրզ. պ. քէրանիա, սիւրու, սուր. (յորմէ սուռնա, զուռնա)։
Խոյ մի կախեալ կայր զծառոյն սեբեկայ զեղջերաց. (Ծն. ՟Ի՟Բ. 13։)
Եղջեւրք միեղջերոյ եղջեւրք նորա. (Օրին. ՟Լ՟Գ. 17։)
Եղջերովք ձերովք խեթկէին զամենայն անաւագն. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 21։)
Պատարագելի կենդանիքն յինքնեանց իսկ ունին զեղջերցն բոյսք. (Փիլ. ել.։)
Հարեալ կովուն՝ եղջերբն. (Փարպ.։)
Ջախջախեալ եղջերիւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Եղջիւրիւ. (Լմբ. սղ.։)
Զորոյ զակնն ցուլն եղջիւրովքն եհան. (Հ=Յ. փետր. ՟Ը.։)
ԵՂՋԻՒՐ ԻՒՂՈՅ. Եղջերեայ աման իւղոյ.
Լի՛ց զեղջեւր քո իւղով։ Եւ առ սամուէլ զեղջեւրն իւղոյ, եւ օծ զնա ի մէջ եղբարց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 1. 13։)
Եւ առ սադովկ քահանայ զեղջեւրն իւղոյ ի խորանէն, եւ օծ զսողոմոն. (՟Գ. Թագ. ՟Ա. 39։)
Եղջերբ իւղոյ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Որ ոք յեղջերուէ իւղոյն ոչ առնիցէ ողորմութիւն, նա եւ ո՛չ ի բիւրոց տաղանդաց առնիցէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
ԵՂՋԻՒՐ ՍԵՂԱՆՈՅ. Անկիւն, զարդ անկեան եղջերաձեւ. (որպէս եւ Եղջիւր զօրու յաջ եւ յահեակ՝ Թեւ ասի ի մեզ)
Արար եւ զեղջեւրս նորա ի վերայ չորեցունց անկեանց նորա։ Անդստին ի նմանէ էին եղջեւրք նորա. (Ել. ՟Լ՟Ը. 2։)
Դիցէ քահանայն յարենէ զուարակին ի վերայ եղջերաց սեղանոյ խնկոցն. (Ղեւտ. ՟Դ. 7։)
Բուռն եհար զեղջերաց սեղանոյն ... Ունի զեղջերաց սեղանոյն. (՟Գ. Թագ. ՟Ա. 50։)
ԵՂՋԻՒՐ. նմանութեամբ՝ Զօրութիւն. զէն ամրութեան. գլուխ. ոյժ. յանձնապաստանութիւն. եւ Գոռութիւն, գոռոզութիւն.
Բարձրացաւ եղջեւր իմ յաստուած փրկիչ իմ։ Բարձրացուսցէ զեղջիւր օծելոյ իւրոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 1. եւ 10։)
Ապաւէն իմ, եղջեւր փրկութեան իմոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 3։)
Ասացի ... մեղաւորաց, թէ մի՛ բարձրացուցանէք զեղջեւրս ձեր ... Զամենայն եղջեւրս մեղաւորաց փշրեսցես. եւ բարձր եղիցի եղջիւր արդարոյ. (Սղ. ՟Հ՟Դ. 4=11։)
Ոչ ետուն բարձրանալ եղջերն ամբարտաւանութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 48։)
Այն որ նման գոլով նեռին՝ եղջիւր ամբարձ դէմ արարչին. (Շ. եդես. (գրի եւ եղջիւրաբարձ)։)
Ուստի ԵՂՋԻՒՐ ԱԾԵԼ՝ է Յոխորտալ խրոխտալ իբր եղջերցելով, պատրաստիլ ոգորիլ. մեծաբանել, եւ այլն.
Առիւծն մռնչելով, զուարակն եղջիւր ածելով. (Աթ. անտ.)
Յորժամ կցածիցես իբր զէշ, եւ եղջիւր ածիցես իբրեւ զցուլ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
Սկսաւ եղջիւր ածել ամբարտաւանութեամբ. (Եղիշ. ՟Ա։)
ԵՂՋԻՒՐ. κεράτιον siliqua Պտուղ եղջերենւոյ՝ ի ձեւ եղջեր այծից, ընտանի եւ վայրենի.
Ցանկայր լնուլ զորովայն իւր յեղջերէն, զոր խոզքն ուտէին. (Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 16։)
Գոնէ պարտ էր ունել զբնակաւոր կերակուր առաքինութեան, զոր զեղջերբն եցոյց. (Իգն.։)
• (հնագոյն ձևն է ԵՂՋԵՒՐ), բ ջ. (-ջեր, -ջերէ, -ջերով, -ջերաւ, -ջերբ, -ջե-րաց, -ջերց, յետնաբար՝ -ջերիւ, -ջիւրիւ, -ջիւրով ևն) «կոտոշ, պոզ» ՍԳր. Փարպ.. «եղջիւրէ սրուակ, շիշ. 2. մի տեսակ ան-կիւնազարդ, 3. ուժ, զօրութիւն, յանձնապաս-տանութիւն (եբրայական ոճով). 4. այծեղջիւր պտուղը, տճկ. քէչի պույնուզի» ՍԳր., որիզ՝ եղջերու (մասնիկի համար հմմտ. մեղու. կազ-մութեան համար հմմտ. լտ. cervos, հպրուս. cagingis, հբգ. hiruz, գերմ. hirsch ոռռն» բոլոր նշանակում են «եղջերու». ռաւր ստռ. գաբանօրէն «եղջիւրաւոր», համեմատ այն սովորութեան, որով վայրենիները իրենց ա-նառուննեռին բուն անունով չէին կոչում. տռե՛ս MSL, 18, 262) «արու եղն» ՍԳր., եղջե-րաւոր Դան. ը. 6, եղջերեայ ՍԳր., եղջերիկ «պնդերես, եղջիւրի պէս պինդ երեսով» Եզեկ բ. 4, «մի տեսակ օձ» Նչ. եզեկ., եղջերուա-քաղ «քիմեռ, chimaera, եղջերուից և քաղ (այծ) անասունից կազմուած խառնուրդ» Սահմ., եղջերցել «խեթկել, հարու տալ» Փիլ, այլաբ., միեղջերու ՍԳր., բոլորն էլ կազ-մուած են եղջեր-բունով. իսկ եղջիւր ձևը ե-րևան է գալիս միայն բառավերջում. ինչ. մահիկեղջիւր Վեցօր. Շիր. 51, 53, ոնգեղջիւր խոր. աշխ. Վանակ. հց., այծեղջիւր Շիր Փիլ. ել., միեղջիւր Լմբ. պտրգ. բայց լետին հեղինակները շատ անգամ բարդութեանց առաջին մասումն էլ դնում են. ինչ. եղջիւրա-ար, եղջիւրաբոյս, եղջիւրահանդիպեալ ևն որոնք խորթ ձևեր են ոսկեդարեան ճաշակի համար։ Պարզ ձեռագրական սխալ է եղջենի փխ. եղջերենի Եղիշ. երէց, որ յիշում են ՆՀԲ, ՋԲ և ԱԲ,
• Klaproth, Asia polygl. 102 վօթյ. č̌ur, սիրյ. և պերմ. sior, մորդվին. sju-ra և պրս. suru հոմանիշների հետ. Տէրվ. Մասիս, 1881, մայ" 5 բաժանե-լով եղ+ջերու, առաջին մասը համեմա-տում է յն. ἐλαφος «եղջերու» բառի հետ։ Հիւնք. աղբիւր բառից։ Osthof։ Etym. Parerga, 1, 278 և 293 ենթադրում է հնխ. el «եղջիւր» բառը, որից հանում է հայ. եղ-ունգն, եղ-ջիւր, հիսլ. il «ներ-բանը», մբգ. ele, el «ձեռքի կամ ոտքի կոշտ» ևն։ Scheftelovitz, BВ, 29 (1905), 17 -իւր մասնիկով *եղջ արմա-տից, որ դնում է հնխ. roghi ձևից. հմ-մտ. հպրուս. ragis, լիթ. rāgas, հսլ. гogü «եղջիւր»։-Մառ, Cpen. nepen виж. 26 կազմուած եղն=ռուս. олeнь և լտ. -ջերու=լտ. červus «եղջերու» բա-ռերից։
• ԳՒՌ.-Ակն. ախջիր, Խրբ. ախջ'իր, Զթ. ախջ'էր կամ ախջ'էյ «եղջիւր, կոտոշ». իսկ Հճ. էխջ'իյ, Սչ. յէխչիուր «այծեղջիւր պտուղը»։